Οι Έλληνες πρωτοπόροι του Burundi /Les pionniers grecs au Burundi

[GR] Οι Έλληνες πρωτοπόροι του Burundi

Στα τέλη της δεκαετίας ’20, μετά και τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, η πολιτική κατάσταση στην Ανατολική Αφρική μεταβλήθηκε. Η ηττημένη Γερμανία απώλεσε τις αποικίες της και το 1919, η Κοινωνία των Εθνών ανέθεσε στο Βέλγιο τη διοίκηση της περιοχής μεταξύ των μεγάλων λιμνών η οποία αποτέλεσε το κράτος της Ruanda-Urundi που ενώθηκε διοικητικά με το βελγικό Congo. Τότε άρχισε ουσιαστικά το πρώτο κύμα της ελληνικής μετανάστευσης στην περιοχή, καθώς κατέφθασαν οι πρώτοι Έλληνες στην Usumbura. 

Σύμφωνα με τις γραπτές αλλά και τις προφορικές μαρτυρίες, οι πρωτοπόροι της μετανάστευσης κατάγονταν στη συντριπτική τους πλειοψηφία από τη Λέσβο και ήταν τα αδέρφια Ακίνδυνος και Κώστας Σημαντήρης, ο Στρατής Θεοδώρου, ο Ναβράμης, ο Παπαζογλάκης, ο Στρατής Μαντζουράνης, ο Ιωάννης Μανιάτης, ο Νίκος Παγίδας, ο Μιχάλης Γάκας και ο Παναγιώτης Αργυρέλλης. Σε αυτούς θα πρέπει να προσθέσουμε τον Τάσο Πολυγένη από την Αθήνα, τον Ιωάννη Καλογραία από τη Σάμο και τους Ματθαίο Κωνσταντή, Ιωσήφ Φωτιάδη, Ηλία Δούκα, Ηλία Μιχαλόπουλο και Α. Κωνσταντινίδη

[FR] Les pionniers grecs au Burundi

Après la Première Guerre mondiale, à la fin des années 20, la situation politique en Afrique de l'Est changea. L'Allemagne vaincue perdit ses colonies et en 1919, la Société des Nations confia à la Belgique l'administration de la région entre les Grands Lacs qui constitua l'état du Ruanda-Urundi rattaché administrativement au Congo belge. C’est à ce moment-là que commença essentiellement la première vague d’immigration grecque dans la région pendant qu'arrivaient les premiers Grecs à Usumbura. Selon les témoignages écrits mais aussi oraux, les pionniers de l'immigration furent, pour la grande majorité, originaires de Lesbos. Il y eut les frères Akindynos et Kostas Simantiris, Stratis Theodorou, Navramis, Papazoglakis, Stratis Mantzouranis, Ioannis Maniatis, Nikos Paguidas Panayiotis Argyrellis et Michalis Gakas. Il convient d'ajouter à ceux-ci, Tasos Polygenis d'Athènes, Ioannis Kalograias de Samos, et Matthaios Konstantis, Iosif Fotiadis, Elias Doukas, Elias Michalopoulos et A. Konstantinidis.

Δημήτρης (James) Καργαρώτος, ο πρώτος Έλληνας που έφθασε στη Rwanda μεταξύ 1900-1905.

[GR] Δημήτρης (James) Καργαρώτος, ο πρώτος Έλληνας που έφθασε στη Rwanda μεταξύ 1900-1905.

Ο Καργαρώτος έφτασε αρχικά στη Zanzibar το 1900 και από κει κατευθύνθηκε στην Tanga της Tanganyika (σημερινή Τανζανία). Αργότερα όμως εγκαταστάθηκε στο Nairobi, όπου δούλεψε για μικρό χρόνο διάστημα σε έναν φούρνο. Όταν πληροφορήθηκε για τα αδαμαντωρυχεία που υπήρχαν στο Congo, αποφάσισε να κινηθεί προς τα εκεί. Μαζί με τον Παπαλάσκαρη, που καταγόταν από την Λήμνο, και ένα καραβάνι, έφτασαν στην λίμνη Victoria. Εκεί συνάντησαν τον Ζέρβα που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή. Εγκαταστάθηκε εκεί ο Καργαρώτος και ασχολήθηκε με το εμπόριο δερμάτων που αγόραζε από τη Rwanda.Επειδή όμως είχε προβλήματα με μέλη της φυλής των Tutsi που κατοικούσαν εκεί και εμπόδιζαν την ελεύθερη μετακίνησή του, ζήτησε να δει τον βασιλιά τους, Yuhi V Musinga, προκειμένου να αποκτήσει την άδεια εμπορικής δραστηριότητας στην Rwanda (περισσότερα στο ‘Οι Έλληνες στο Burundi και τη Rwanda’)

[EN]Dimitris (James) Kargarotos, the first Greek who arrived in Rwanda during 1900-1905.

In 1900, Kargarotos arrived in Zanzibar and then he went to Tanga of Tanganyika (pr. Tanzania). Later he moved to Nairobi, where he worked for a short time period in a bakery. When he was informed of the diamond mines that were in Congo, he decided to move there. Along with Papalaskaris, who came from the island of Lemnos, and a caravan, arrived in Victoria lake. There they met Zervas who were active in the region. Kargarotos settled there and traded leathers. However, since he had problems with members of the Tutsi tribe that lived there and hampered the free movement of Kargarotos, he asked to see their king, Yuhi V Musinga, to take his permit for commercial activity in Rwanda (For more in 'The Greeks in Burundi and Rwanda).

Για πρώτη φορά η ιστορία των Ελλήνων στο Burundi και τη Rwanda / Pour la première fois, l'histoire des Grecs au Burundi et au Rwanda

[GR] Η περιοχή των Μεγάλων Λιμνών της Αφρικής και ειδικότερα οι χώρες ανατολικά της λίμνης Tanganyika, όπως το Burundi και η Rwanda, αποτέλεσαν τόπο μετανάστευσης για τους Έλληνες το πρώτο τέταρτο του 20^ου αιώνα. Αρχικά για εκείνους που ήδη βρίσκονταν στο γειτονικό βελγικό Congo και αργότερα για αρκετούς συμπατριώτες μας από την Ελλάδα, και κυρίως από τα νησιά Λέσβος και Σάμος. Η παρουσία των Ελλήνων σε αυτές τις δύο μικρές χώρες της Ανατολικής Αφρικής υπήρξε ιδιαίτερα έντονη, με δράση σε κάθε τομέα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής και συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Η ιστορία των Ελλήνων συνδέθηκε με τις ευρείες πολιτικές αλλαγές που γνώρισε η περιοχή μετά το 1960 με αποκορύφωμα τη γενοκτονία του 1993. Γεγονότα που σημάδεψαν το ελληνικό στοιχείο και καθόρισαν το μέλλον του.

Η μελέτη, η οποία για πρώτη φορά παρουσιάζει τη δράση της ελληνικής παροικίας του Burundi και της Rwanda, βασίστηκε κατά αποκλειστικότητα σε αρχειακό υλικό, αποτέλεσμα έρευνας σε Ελλάδα και Burundi. Ερευνήθηκαν για πρώτη φορά τα κοινοτικά και προξενικά αρχεία, ενώ η έρευνα ολοκληρώθηκε με συνεντεύξεις από τα μέλη της παροικίας, καθώς και από άτομα που έχουν πια επαναπατριστεί.

Τα έσοδα από την πώληση του βιβλίου θα διατεθούν για τις ανάγκες της ελληνικής κοινότητας του Burundi.

Το βιβλίο διατίθεται από το συγγραφέα Αντώνη Α. Χαλδαίο, κατόπιν επικοινωνίας στο anchald1997@hotmail.com ή στο 6932239610.

[FR]Nouvelle publication - Pour la première fois, l'histoire des Grecs au Burundi et au Rwanda

La région des Grands Lacs d'Afrique et, en particulier, les pays à l'est du lac Tanganyika, comme le Burundi et le Rwanda, constituèrent au premier quart du XXème siècle, un lieu d'immigration pour les Grecs.  Au départ, pour ceux qui se trouvaient déjà au Congo belge voisin et plus tard, pour plusieurs de nos compatriotes venant de Grèce et principalement des îles de Lesbos et de Samos.  La présence des Grecs dans ces deux petits pays d'Afrique de l'est fut particulièrement forte et leur participation active dans chaque secteur de la vie économique et sociale et elle se poursuit encore de nos jours.  L'histoire des Grecs fut liée aux vastes changements politiques que la région a connus après 1960 avec comme point culminant, le génocide de 1993. Evénements qui marquèrent la présence grecque et déterminèrent son avenir.

         L'étude, qui présente pour la première fois l'action de la communauté hellénique du Burundi et du Rwanda, est basée exclusivement sur des documents d'archives, résultat de la recherche en Grèce et au Burundi.  C’est la première fois que les archives communautaires et consulaires ont été consultées. En même temps, des entretiens avec des membres de la communauté hellénique sur place et ceux déjà rentrés définitivement en Grèce ont complété le travail de recherche.

Les bénéfices de la vente du livre seront  reversés à la Communauté hellénique du Burundi.

Le livre est disponible auprès de l'auteur Antoni A. Chaldeos  via son adresse électronique  anchald1997@hotmail.com ou son mobile +30-6932239610

The Greek of Morocco who made the president of the USA to send his war ships in Northern Africa in 1904.

From the book 'The Greeks in Morocco 1904-2012'

Ion Perdikaris was born in Athens. His father, Gregory Perdikaris, was the US ambassador in Greece. At the age of five years old Ion Perdikaris moved to the US.However, in 1862, during the American Civil War, he settled in Greece and became a Greek citizen. In the late 1900s he travelled to Morocco and resided in the city of Tangier. 

On 18/5/1904, Ion Perdikaris and his adoptive son were abducted by an Moroccan bandit, Raisuli. According to descriptions, the first day of the hostage they forced to ride for more than 18 hours. When Theodore Roosevelt, the then president of the USA was informed of the incident he sent an ultimatum to the Sultan of Morocco. He declared that if Perdikaris had not been liberated, the US would declare war on Morocco. The US war ships approached the Morocco coasts but finally, Raisuli received the amount of $70,000 from the Perdikaris family and set him free on 23/06/1904.

The adventure of Ion Perdikaris became a movie by the title «The wind and the lion».

Ο Χιώτης πρωθυπουργός της Τυνησίας

απόσπασμα από το βιβλίο ‘Η ελληνική παροικία της Τυνησίας (16ος-21ος αι.)’

Στα μέσα του 19^ου αιώνα, στην αυλή των Μπέηδων της Τυνησίας βρέθηκαν εξισλαμισμένοι Έλληνες, κυρίως Χιώτες, που σταδιακά αναρριχήθηκαν σε υψηλόβαθμες θέσεις του πολιτικού μηχανισμού και βοήθησαν σημαντικά την ελληνική παροικία. Ο πιο γνωστός από όλους ήταν ο Γιώργος Στραβελάκης.

Το 1822, ο τουρκικός στρατός έφτασε στη Χίο. Όσοι γλίτωσαν τη σφαγή πουλήθηκαν ως δούλοι. Μεταξύ εκείνων που αιχμαλωτίστηκαν ήταν η Ειρήνη Στραβελάκη και οι δύο γιοί της, ο Γιάννης που ήταν 14 ετών και ο Γιώργος 5 ετών^[1]. Τα παιδιά και η μητέρα τους οδηγήθηκαν αρχικά στη Σμύρνη. Τα δύο όμως αδέλφια πωλήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη και αργότερα εστάλθηκαν στον Hussein Bey της Τυνησίας ως δώρο.

        Ο μπέης Hussein εισήγαγε το νεαρό μαμελούκο Γεώργιο Στραβελάκη, ο οποίος έλαβε το μουσουλμανικό όνομα Mustapha, στον κύκλο του ανιψιού του Ahmed, ενώ ο αδελφός του Γιάννης ονομάστηκε Ahmed. O τελευταίος θα προαχθεί σε αξιωματικό του ιππικού και θα πεθάνει πρόωρα στην επιδημία πανώλης το 1849, όταν είχε σταλεί στο δυτικό τμήμα της χώρας προκειμένου να αποτρέψει το λαό να έρθει μέσα στην πόλη της Τύνιδας και να επεκταθεί με αυτόν τον τρόπο η επιδημία^[2].

        Μολονότι ο Γεώργιος Στραβελάκης διατήρησε τις μνήμες της ελληνικής του προέλευσής του, ασπάσθηκε το Ισλάμ, ενώ ξέχασε εντελώς τη μητρική του γλώσσα. Εξαρχής, ο μπέης Ahmad τον επέλεξε να είναι ο προσωπικός γραμματέας και σύμβουλός του και τον προήγαγε στη συνέχεια σε θησαυροφύλακα των κρατικών οικονομικών (khaznadar). Το 1837, σε ηλικία 20 ετών πέτυχε να ανέλθει στην υψηλότερη βαθμίδα του κράτους, όπου παρέμενε για τα επόμενα 36 έτη. Επιδεικνύοντας ευφυΐα και προσαρμοστικότητα κατάφερε να υπερκεράσει σε ισχύ ακόμη και τους ίδιους τους μπέηδες.

           Στον τομέα των εξωτερικών θεμάτων μπορεί να διαπιστωθεί ότι γενικά ακολούθησε μια αμφιταλαντευόμενη πολιτική, η οποία ισορροπούσε μεταξύ των προξένων της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρετανίας και που δικαιολογείται από την προσπάθειά του να διατηρήσει την ανεξαρτησία της χώρας του. Στο εσωτερικό μέτωπο, ο Khaznadar ήταν υπεύθυνος για τη χορήγηση του πρώτου τυνησιακού συντάγματος ενώ το μελανό σημείο της πορείας του, το οποίο και τον οδήγησε τελικά στην αποπομπή, ήταν το γεγονός της οικονομικής κακοδιαχείρισης στοιχείο που οδήγησε, σύμφωνα με τους επικριτές του, στη χρεοκοπία της χώρας.

        Ο Khaznadar, καθόλη τη διάρκεια της πορείας του στα πολιτικά δρώμενα της χώρας, διατήρησε τις σχέσεις του με την με την οικογένειά του στην Ελλάδα.  Πολύ σημαντική, επίσης, ήταν η προσφορά του Mustapha Khaznadar στην ελληνική κοινότητα της Τύνιδας. Το 1864 δώρισε μια έκταση 9905 τ.μ στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα ο ναός του Αγ. Γεωργίου, προκειμένου να  επεκταθεί το ελληνικό νεκροταφείο. Η κίνηση αυτή του Khaznadar αποτέλεσε σημείο αναφοράς στην ιστορία της ελληνικής κοινότητας όχι μόνο γιατί δόθηκε στην κοινότητα ένας εκτεταμένος χώρος για να χρησιμοποιηθεί ως κοιμητήριο, αλλά κυρίως γιατί στη συγκεκριμένη έκταση θα οικοδομηθεί αργότερα ο μεγαλοπρεπής ναός του Αγίου Γεωργίου καθώς και διάφορα ακίνητα που μέχρι σήμερα αποτελούν πολύτιμη πηγή εσόδων για την κοινότητα.

      


























Ως ελάχιστη αναγνώριση στην προσφορά του Khaznadar προς τους ομοεθνείς Έλληνες, η ελληνική κοινότητα αποφάσισε να τοποθετήσει τιμητική επιγραφή εντός του πνευματικού κέντρου, πλησίον του ναού του Αγίου Γεωργίου.

---

^[1] Βίος, Στ., Η Σφαγή της Χίου εις το στόμα του Χιακού Λαού, Χίος, 1922, σ. 94-99.

^[2]Brown, L. C., The Tunisia of Ahmad Bey 1837-1855, Princeton University,1974, σ. 51.

Έλληνες πρωταγωνιστές στη νεότερη πολιτική ιστορία του Σουδάν

(το απόσπασμα προέρχεται από την έρευνα στα πλαίσια της διδακτορικής μου διατριβής με θέμα την ελληνική παροικία του Σουδάν)

Αν και για τους περισσότερους η παρουσία των Ελλήνων στην Αφρική είναι συνυφασμένη με την επιχειρηματική τους δραστηριότητα, υπήρξαν κάποιοι που είχαν και ενεργό ρόλο στα πολιτικά δρώμενα της χώρας όπου εγκαταστάθηκαν. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελεί η ιστορία της οικογένειας Γιαλούρη στο Σουδάν.

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα στην ιστορία του Σουδάν, μετά την ανεξαρτησία του, αποτέλεσε η προσπάθεια των νοτίων επαρχιών για αυτοδιάθεση που οδήγησε στον πιο μακροχρόνιο εμφύλιο πόλεμο που έλαβε χώρα σε αφρικανικό έδαφος, καθώς διήρκεσε μέχρι και το 2005, με μόνη ανάπαυλα την περίοδο 1972-1983.

Στον σουδανικό εμφύλιο υπήρχε και ελληνική ανάμειξη καθώς μέλη της οικογένειας Γιαλούρη συμμετείχαν στο αυτονομιστικό κίνημα. Πρόκειται για μια οικογένεια με καταγωγή από το Πλωμάρι της Λέσβου η οποία από πολύ νωρίς δέθηκε με τον ντόπιο πληθυσμό και προχώρησε σε μεικτούς γάμους. Η πορεία της οικογένειας στο Σουδάν ξεκίνησε όταν ο Δημήτρης Γιαλούρης μετανάστευσε στα τέλη της δεκαετίας του 1930 στο Gogrial της επαρχίας Bahr El Ghazal  του Σουδάν. Το 1932 παντρεύτηκε την Ayen Achom, από τη φυλή των Dinka και απέκτησε τρεις γιους, το Γιάννη (1935-?), το Βασίλη (1937-?) και το Γρηγόρη (1941)[1].

O Δημήτρης Γιαλούρης με τη σύζυγό του Ayen Achom(Αρχείο Μαρίνας Γιαλούρη)

 Στην διάρκεια λοιπόν του πρώτου σουδανικού εμφύλιου πολέμου (1955-1972) πήραν μέρος και οι τρεις γιοί του Δημήτρη Γιαλούρη, οι οποίοι προμήθευαν με όπλα τον στρατό των Anyanya[1]. Μάλιστα στη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων ο Βασίλης και ο Γιάννης Γιαλούρης συνελήφθηκαν και  εκτελέστηκαν[2]. 

 

O Βασίλης Γιαλούρης στο μαγαζί του πατέρα του 

Καθώς οι πολεμικές επιχειρήσεις γινόταν όλο και περισσότερες με χιλιάδες θύματα, η ζωή των παροίκων τέθηκε σε κίνδυνο με αποτέλεσμα οι Έλληνες να φύγουν από την περιοχή και οι ελληνικές κοινότητες που βρίσκονταν στα νότια του Σουδάν να πάψουν να υφίστανται.

Ελάχιστοι παρέμειναν, ενώ η τρίτη γενιά της οικογένειας Γιαλούρη συνέχισε να συμμετέχει στον αγώνα για ανεξαρτησία του Νότου. Στις πολεμικές επιχειρήσεις συμμετείχε και ο γιος του Βασίλη, Γρηγόρης Γιαλούρης[3], ο οποίος όχι μόνο εντάχθηκε από τα δεκαέξι τους στις δυνάμεις των ανταρτών, φτάνοντας στον βαθμό του λοχαγού, αλλά το 1995 διορίστηκε και μέλος της μεταβατικής Εθνοσυνέλευσης της επαρχίας του Ισημερινού. Το 2005 διορίστηκε στρατιωτικός διοικητής στα ανατολικά του Gogrial, ενώ σήμερα είναι υποστράτηγος του στρατού του Νοτίου Σουδάν.

---

[1] Προφορική συνέντευξη με τη Μαρίνα Γιαλούρη, εγγονή του Βασίλη Γιαλούρη, Σεπτέμβριος 2015.

[2] Πληροφορίες όπως καταγράφηκαν από τον ανθρωπολόγο Godfrey Lienhardt, ο οποίος στα τέλη της δεκαετίας του 1940 πήγε να αγοράσει προμήθειες σε ένα μαγαζί που άνηκε στον έμπορο Δημήτρη Γιαλούρη. (Πηγή http://southernsudan.prm.ox.ac.uk/, Accession Number:2005.51.485, Godfrey Lienhardt Collection)

[3]Αναφέρεται ως Gregory Vasily.

---